Üye Girişi Şifremi Unuttum Üye Ol Foto Galerisi Video Galerisi İletişim

GY - GK Notları


KPSS Eğitim Bilimleri


MEB AKS


Öğretmen Dökümanları


Üst Kategori


T.C İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük 8

21 Şubat 2018

11-Ankara’da TBMM nin Açılması (23 Nisan 1920):

İtilaf devletlerinin İstanbul’u işgal edip Mebussan meclisini dağıtmaları üzerine Mustafa kemal paşa milli iradeye dayalı yeni bir meclis toplamak için harekete geçti. 19 Mart tarihinde temsil heyeti başkanı sıfatıyla yeni bir meclis toplanması ile ilgili bir genelge yayınladı. Bu genelgenin önemli hükümleri şunlardı:

*Devlet merkezinin itilaf devletleri tarafından resmen işgal edilmesi, Yasama, Adalet ve Yürütme gücünden meydana gelen milli devlet gücünü bozmuş ve millet meclisi bu durum karşısında görev yapamayacağını hükümete bildirerek dağılmıştır. 

*Devlet merkezinin dokunulmazlığını, milletin bağımsızlığını ve devletin kurtuluşunu sağlayacak tedbirleri düşünmek ve uygulamak üzere millet tarafından olağanüstü yetkilere sahip bir meclisin Ankara da toplanması zorunludur. 

*Ankara da toplanacak meclise dağılmış olan Mebussan meclisinin üyeleri de katılabileceklerdir. 

*Her sancak bir seçim bölgesi olacaktır ve her sancaktan 5 üye seçilecektir. Seçimlere her bölgenin en yüksek sivil yöneticisi başkanlık edecek ve seçimin güvenliğinden sorumlu olacaktır. 

*Seçimler gizli oy ve salt çoğunluk usulüne göre yapılacaktır. Seçimler en geç 15 gün içinde Ankara da toplanmayı sağlayacak şekilde tamamlanarak, üyeler hareket edecek ve sonuç üyelerin adları ile birlikte hemen bildirilecektir. 

Bu genelgeden sonra ülke genelinde yeniden seçimler yapıldı. Ancak bazı illerde İstanbul hükümeti ve İtilaf devletlerinin engellemeleri ile karşılaşıldı. Seçimler bazı yerlerde komutanların müdahalesi ile tamamlanabildi. Seçimlerin zamanında tamamlanamaması ve millet vekillerinin Ankara’ya ulaşmalarının gecikmesi yüzünden meclis zamanında açılamadı. Ancak yeni seçilen milletvekilleri ve Mebussan meclisi üyelerinden Ankara’ya ulaşabilenlerin katılımı ile 23 Nisan 1920 tarihinde Hacı Bayram camiinde kılınan Cuma namazından sonra törenle açıldı. Melis ilk toplantısını en yaşlı üye Sinop milletvekili Şerif beyin başkanlığında yaptı. 

TBMM 24 Nisan 1920 de Mustafa kemal paşayı Meclis başkanlığına seçti. Mustafa kemal paşada TBMM nin statüsünü belirleyen bir kanun teklifi verdi. Kanun teklifinde şu hususlar yer alıyordu:

1-Hükümet kurmak zorunludur. 

2-Geçici kaydıyla bir hükümet başkanı veya padişah vekili tanımak doğru değildir.

3-Mecliste toplanmış olan milli iradeyi milletin geleceğine hakim kılmak temel esastır. TBMM nin üstünde bir güç yoktur.

4-TBMM Yasama, Yürütme ve Yargı yetkilerine kendinde toplamıştır. 

5-Meclisten seçilecek ve vekil olarak görevlendirilecek bir kurul hükümet işlerine bakar. Meclis başkanı bu kurulunda başkanıdır. 

6-Padişah ve Halife baskı ve zordan kurtulduğu zaman meclisin düzenleyeceği yasaya uygun esaslar içinde durumunu alır. 



Bu kanun teklifini TBMM kabul etti.Mustafa kemal paşa bu kanunla TBMM ni sürekli hale getirmeyi ve İstanbul hükümetinden bağımsız olmasını hedeflemişti(1. ve 2. mad). Bu kanunla TBMM Kurucu Meclis özelliği kazanmıştır. İstanbul hükümetinin varlığı yok sayılmıştır. Milli iradeye dayalı yeni bir devlet kurulmuştur (3.-4 ve 5. mad). Mustafa kemal paşa karşı olmasına rağmen ulusal güçlerin bölünmemesi için padişah ve halife ile ilgili bir maddenin kanuna eklenmesini kabul etmiştir. Ancak bu maddede TBMM nin padişahtan üstün olduğu kabul edilmiştir (6.mad).

25 Nisan 1920 de Büyük Millet Meclisinin memlekete beyannamesi yayınlandı. Bu bildiriyle ülkenin nasıl işgal edildiği, Kurtuluş için nasıl savaşıldığı ve meclisin milletin iradesi olduğu açıklandı. Meclisin, vatanın ve milletin işgalden kurtarılması için toplandığı ve Millet adına tek yetkili organ olduğu açıklandı. TBMM ne karşı çıkan iç isyanları etkisiz hale getirmek ve TBMM nin otoritesini Anadolu’ya hakim kılmak için 29 Nisan 1920 de “Hıyanet-i Vataniye kanunu” çıkartıldı. 30 Nisan da dünya önemli devletlerine TBMM inin kuruluşu duyuruldu. Bu duyuruda Türk milleti adına tek yetkili organın TBMM olduğunu, Osmanlı hükümeti ile yapılacak anlaşmaların TBMM ni bağlamayacağı görüşüne yer verildi. 3 Mayıs 1920 de ilk TBMM hükümeti kuruldu. TBMM , Mayıs ve haziran aylarında aldığı kararlarla İstanbul hükümetinin varlığını yok saydı. 


UYARI: Mustafa kemal paşa 1.TBMM ne Mebusan meclisi üyelerini de davet etmekle ulusal birliği kurmak istemiştir. Milli iradenin yönetime daha güçlü yansımasını amaçlamıştır. Mustafa Kemal paşanın TBMM ni toplamak için sadece Mebusan meclisi üyelerini Ankara’ya çağırmayıp yeniden seçimler yaptırması “Yeni bir meclisin, yeni bir devletin kuruluşunu sağlayacağı” düşüncesinden kaynaklanmıştır. Mustafa Kemal paşa Milli egemenliğe dayalı yeni bir Türk devleti kurma hedefine yeni bir meclisle ulaşmayı istemiştir. 


I.TBMM nin Tarihi Özellikler:

*1.TBMM 23 Nisan 1920 –1 Nisan 1923 tarihleri arasında görev yapmıştır. Bu meclis olağanüstü şartlarda çalışmış ve kurtuluş savaşını yürütmüştür. İşgalci güçleri ülkeden çıkartarak “Vatan kurtarıcı Meclis” sıfatını kazanmıştır. 

*1.TBMM nin açılması ile Türk tarihinde Milli egemenlik kavramı kesin olarak yürürlüğe girmiştir. Adı konulmadan Cumhuriyet idaresi kurulmuştur.

*1.TBMM demokratik bir meclistir. Çünkü üyeleri halk oyu ile seçilmiştir. Meclis yetkisini millet iradesinden almıştır. 

*Milli bir meclistir. Osmanlı meclisleri gibi değişik dinden , ırktan milletvekilleri bulunmaz. Ortak bir tarihe ve kültüre sahip Anadolu halkının temsilcilerinden oluşmuştur. 

*Kurucu meclis karakteri taşır. Çünkü; yasama ,yürütme ve yargı yetkilerini kendisinde toplamıştır. Yıkılan Osmanlı devletinin yerine Mili karakterli ve milli egemenliğe dayalı yeni Türk devletini kurmuştur. 

*İhtilalci bir meclistir. Mevcut saltanat idaresini ve İstanbul hükümetini ortadan kaldırmıştır. 

*Bu meclis yasama, yürütme ve yargı yetkilerini tek elde toplayarak güçler birliği prensibini benimsemiştir. 1.TBMM nin güçler birliği prensibini benimsemesinin sebebi; hızlı karar almak ve alınan bu kararları hızla uygulamaktır. Savaş şartları bu düzenlemeyi zorunlu kılmıştır. 

*1.TBMM de siyasi partiler bulunmaz. Ancak değişik gruplar bulunur. Bunlardan bazıları; Müdafa-i hukuk grubu, Tesanüt grubu , Yeşil ordu, İttihatçılardır. En güçlü olanı Mustafa Kemal paşayla birlikte hareket eden Müdafa-i hukuk grubudur. 1.TBMM de çok değişik mesleklerden ve dünya görüşünden milletvekilleri bulunmaktaydı. Bu milletvekillerini bir araya getiren vatanın düşmandan kurtarılması ideali olmuştur.

*1.TBMM nin 3 yıllık görev süresi içinde yaptığı önemli çalışmalar şunlardır: a)Düzenli ordu birliklerinin kurulması.

b)Hıyanet-i vataniye, İstiklal mahkemeleri ve Teşkilat-ı Esasiye kanunlarının kabul edilmesi. 

c)İstiklal marşının kabulü.

d)Kurtuluş savaşının yürütülmesi.

e)Gümrü, Moskova, Ankara ,Kars ve Mudanya anlaşmalarının onaylanması.

f)Saltanatın kaldırılması.


12-Yeni Türk Devletinin İlk Anayasası (20 Ocak 1921):

Anayasalar bir devlette; yasama, yürütme ve yargı yetkilerinin kullanılış şeklini belirler. Devletin görev ve sorumluluklarını açıklar. Temel insan hak ve hürriyetlerini teminat altına alır. Ülkeler idari faaliyetlerini, yargı faaliyetlerini ve kanun koyma faaliyetlerini anayasalarındaki, prensiplere gör yürütürler. 

Dünyada günümüzdeki manada ilk yazılı anayasayı ABD hazırlamıştır. Fransız ihtilali ile anayasa geleneği tüm dünyaya yayılmıştır. Türk tarihinin ilk anayasası ise 1876 tarihli Kanun-i Esasidir. 

23 Nisan 1920 de TBMM nin açılması ile milli egemenliğe dayanan yeni bir devletin temelleri atılmıştı. Fakat bu yeni devletin bir anayasası henüz yoktu. Mustafa kemal paşa milli egemenliğe dayalı yeni devleti sürekli hale getirmek için 18 Eylül 1920 de meclise yeni bir anayasa tasarısı sundu. Mecliste bazı milletvekilleri hilafet ve saltanatın ve vatanın istiklali ve milletin kurtuluşuna kadar TBMM nin çalışıp amacı temin ettikten sonra dağılması gerektiğini savunuyorlardı. TBMM ni geçici bir kuruluş olarak görüyorlardı. Mustafa Kemal paşa ve arkadaşları ulusal güçlerin kurtuluş savaşı içerisinde bölünmemeleri için TBMM nin açılması ile yeni bir devletin kurulduğu gerçeğini açıkça dile getirmediler.Ancak TBMM nin çalışma düzeni, kabul edilen kanunlar ve kullanılan yetki yeni bir devletin kurulduğunu gösteriyordu. 

Mustafa kemal paşa yeni bir anayasanın neden gerekli olduğunu şu sözleri ile açıklamıştı. “Bu gün koyacağımız yasa ilkeleri varlığımızı ve bağımsızlığımızı kurtaracak olan millet meclisini ve ulusal hükümeti güçlendirecek anlam ve yetkiyi kapsamalı ve dile getirmelidir.” 

I.İnönü zaferinin yarattığı olumlu hava TBMM nin “Teşkilatı Esasi kanunu” adı ile yeni bir Anayasayı kabul etmesini kolaylaştırdı. Bu anayasanın önemli maddeleri şunlardır:

*Egemenlik kayıtsız, şartsız milletindir. Yönetim şekli halkın kendi kendini idare etmesi esasına dayanır.

*Yasama , Yürütme ve Yargı gücü TBMM elinde toplanır. 

*Türkiye’de devleti TBMM nce yönetilir ve hükümeti “TBMM hükümeti” adını alır.

*TBMM iller halkınca seçilen üyelerden kurulur. TBMM nin seçimi iki yılda bir yapılır. Seçim şartları uygun olmazsa meclisin görev süresi bir yıl uzatılabilir. Milletvekilleri sadece seçildikleri ilin değil tüm ulusun milletvekilidirler. 

*Din buyruklarının yerine getirilmesi, bütün yasaların konulması, değiştirilmesi, kaldırılması, anlaşma ve barış yapılması ve savaş kararı verilmesi gibi temel haklar TBMM nindir. Yasalar ve tüzükler düzenlenirken halkın işine en uygun ve zamanın gereklerine en elverişli, din ve hukuk hükümleriyle, töreler ve önceki işlemler temel olarak alınır. 

*Meclis başkanını, TBMM genel kurulu bir seçim dönemi için seçer. Meclis başkanı; meclis adına imza atmaya ve bakanlar kurulu karalarını onaylamaya yetkilidir. TBMM başkanı Bakanlar kurulunun da doğal başkanıdır. 

*TBMM kendi üyeleri arasından Bakanlar kurulu üyelerini seçer. Bakanlar kurulu kendi aralarından birini başkan seçerler. 

*Kanun-u Esasinin Teşkilatı Esasiye kanunu maddeleri ile çelişmeyen hükümleri yürürlüktedir.



Teşkilat-ı Esasiye Kanunun Özellikleri:

Yeni Türk devletinin ilk anayasasıdır. Çok kısa hükümler taşıyan bir ihtilal anayasasıdır. Bu anayasada temel insan hak ve hürriyetlerine yer verilmemiştir. Bu olayın sebebi memleketin olağanüstü şartlar içerisinde bulunmasıdır. 

21 Anayasasının en önemli özelliği, egemenliğin millete ait olduğu ilkesinin benimsenmiş olmasıdır. Yasama, yürütme ve yargı yetkisi TBMM de toplanmıştır. Yani Güçler birliği prensibi benimsenmiştir. Bu anayasa ile Meclis hükümeti sistemi kurulmuştur. Meclis hükümeti sisteminde Hükümeti oluşturan bakanlar meclis tarafından ayrı, ayrı oylanarak seçilmiştir. 

21 Anayasası Osmanlı anayasasını tamamen yürürlükten kaldırmamıştır. Bu anayasa laik karakter taşımaz. Mustafa Kemal paşa yapacağı inkılapları kurtuluş savaşı sonrasına bırakmıştır. Bu nedenle 21 anayasasında onun istemediği ancak ulusal birliğin savaş ortamında bozulmaması için karşı çıkmadığı bazı hükümler yer almıştır. 

21 Anayasasında Cumhuriyetin ilanı ile önemli değişiklikler yapılmıştır. Meclis hükümetinden kabine hükümetine geçilmiştir. Cumhurbaşkanı seçilmiştir. 1924 yılında 21 Anayasası ülkenin ihtiyacını karşılamaz hale geldiği için yeni bir anayasa düzenlenmiştir.


Bu not 679 defa okundu. 0 yorum yapıldı.

Yorumlarınızı eksik etmeyin lütfen ;)



Anket

Sitemizi değerlendiriniz..
Çok iyi
İyi
Orta
Kötü
Anket Sonuçları




Yeni Üyelik  |  Şifremi Unuttum

Üye çıkışı yapmak istediğinize emin misiniz?

Evet Eminim