Üye Girişi Şifremi Unuttum Üye Ol Foto Galerisi Video Galerisi İletişim

GY - GK Notları


KPSS Eğitim Bilimleri


MEB AKS


Öğretmen Dökümanları


Müdür - Müdür Yardımcılığı


T.C İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük 1

21 Şubat 2018
TÜRKİYE CUMHURİYETİ İNKILAP TARİHİ VE ATATÜRKÇÜLÜK


GİRİŞ
A-İNKILAP KAVRAMI:

Mevcut devlet düzeninin bir halk hareketi ile yıkılarak yerine yeni bir düzenin kurulması olayına İnkılap denir.

Dilimizde İnkılap ve Devrim kelimeleri eş anlamlı olarak kullanılmıştır. Hatta hatalı bir şekilde, İhtilal kelimesi de aynı anlamda kullanılmıştır. Fransız inkılabı ve ihtilali aynı manada kullanılmıştır. Halbuki İhtilal İnkılabın bir bölümüdür. İhtilal inkılap içinde yer alır. 

İnkılabın daha iyi anlaşılabilmesi için değişim ile ilgili ; İhtilal, Islahat, Reform, Evrim ve Hükümet darbesi kavramlarının tanımlanması gerekir. 

İhtilal:Mevcut siyasal düzenin silahlı halk hareketi ile yıkılması olayıdır. İhtilal isyandan farklıdır. İsyan hedefi net belli olmayan belli bir grubun yarattığı kargaşadır. İhtilal hedefi, amacı önceden belirlenen planlı ve programlı bir halk hareketidir. İhtilal kurulmak istenen yeni düzen için zemin hazırlar. İnkılabın ikinci aşamasıdır. İhtilal başarıya ulaşmadan İnkılap hareketi sonuçlanamaz. 

Islahat: Mevcut devlet düzeninin aksayan yanlarının yenilenmesi olayının adıdır. Islahat ta bir devlet düzeni toptan değiştirilmez, sadece düzenin belirli kısımları yenilenir. Dilimizde ıslahat ve reform kelimeleri eş anlamlı olarak kullanılmıştır. Reform kelimesi Avrupa da ilk olarak dini alanda yapılan yeniliklere verilmiş bir addı. Bizim dilimize toplumsal, siyasal ve hukuksal düzende çağın gereği olarak değişiklikler yapılması manası ile girmiştir. 

Evrim:Toplumsal ve siyasal düzenin her hangi bir zorlama olmadan zaman içerisinde değişime uğraması olayıdır. 

Hükümet Darbesi: Belirli bir grubun silahlı bir mücadele ile iktidarda bulunan hükümeti devirmesi veya iktidarı zorla görevinden uzaklaştırıp yönetimi ele geçirmesi olayına verilen addır. Hükümet darbesi yapanlar mevcut siyasal düzene dokunmazlar. Hükümet darbelerini genellikle devletlerin silahlı kuvvetleri yapmaktadır. 

İnkılabın Aşamaları ve Özellikleri:İnkılap hem siyasal hem de toplumsal bir olaydır. İnkılabın olabilmesi için mevcut siyasal ve toplumsal düzenin bir milletin ilerleyip kalkınmasını engellemesi gerekir. Aydınların mevcut düzenin haksızlığı ve yerine getirilecek düzenin özellikleri hakkında toplumu aydınlatmaları gerekir. İnkılaplar genellikle üş aşamalı olarak gelişir. Bunlar; Hazırlık (Fikri safha), İhtilal (aksiyon) ve İnkılap safhalarıdır. 

İnkılabın ilk safhası Fikri hazırlığın yapılmasıdır. Bu süreçte aydınlar mevcut devlet düzeninin olumsuzlukları ve yerine getirilmesi düşünülen yeni düzenin özellikleri konusunda halkı aydınlatırlar. Fikri safha genellikle uzun sürer. Bu süre toplumların gelişim düzeyi ve kitle iletişim araçlarının kullanılması ile doğru orantılıdır. 

Fikri hazırlık safhası tamamlandıktan sonra mevcut düzene karşı silahlı halk hareketi başlar. Bu safhaya ihtilal (Aksiyon) safhası denir. İhtilal ile mevcut düzen ve o düzeni yürütenler etkisiz hale getirilir. Bu safha oldukça kısadır. 

Üçüncü ve son safhada yıkılan düzenin yerine yeni bir düzen kurulur. Bu safhaya inkılap safhası denir. 

Bir inkılabın iç hukukta meşruluk kazanması için halk tarafından benimsenmesi gerekir. Uluslar arası hukukta ise yeni düzenin evrensel prensiplere, hukuk kurallarına ve insan haklarına uygunluğunun kabul edilmesi inkılabı meşrulaştırır. 

Dünya da büyük inkılap hareketleri, ABD’nin kuruluşu ve Fransız İnkılabı ile başlamıştır. Fransız inkılabı, tüm dünya toplumlarını etkilemiştir. Fransız inkılabının getirdiği ilkeler dünyanın başka toplumlarını da inkılap yapmaya sevk etmiştir. 19. ve 20. yy da Belçika, Rusya, Çin gibi ülkelerde önemli inkılap hareketleri görülmüştür. 20. yy ın önemli inkılaplarından biriside Türkiye de yaşanmıştır. 



Türk İnkılabının Özellikleri:

*Türk inkılabı dünyadaki diğer inkılaplardan farklı özelliklere sahiptir. Türk inkılabı içeride mevcut düzene, dışarıda ise işgalci devletlere karşı birlikte yapılmıştır. Diğer ülkelerde inkılaplar sadece mevcut siyasal düzeni yıkmayı amaçlamıştır. Türk inkılabı ise hem yıkılan imparatorluğun yerine işgalci güçlere karşı savaşarak milli devleti kurmuş, hem de Osmanlı düzenini yıkarak laik ve demokratik devlet düzenini kurmuştur.

*Türk inkılabının çok planlı ve düzenli bir hazırlık safhası yoktur. İhtilal ve inkılap ise iç içe gerçekleşmiştir. Osmanlı imparatorluğunun ani çöküşü böyle bir olayı meydana getirmiştir. Mustafa Kemal paşa ulusal kurtuluş savaşı ile bir yandan yeni bir Türk devleti kurmuş, bir yandan da çağdaş ve demokratik bir siyasi düzen oluşturmuştur. 

*Türk inkılabı barışçı yöntemlerle gerçekleşmiştir. Diğer ülkelerde yapılan inkılaplar sırasında yaşanan büyük mal ve can kayıpları Türkiye de daha az görülmüştür. 

*Türk inkılabı Fransız ihtilalinin getirdiği evrensel ilkelere dayalı olarak gelişmiştir. 

*Türk inkılabının fikri hazırlık safhası Lale devri ıslahatları ile başlamıştır. Osmanlı devletinin Avrupa’yı örnek alarak yaptığı ıslahatlar Türk inkılabının fikri hazırlık safhasını oluşturmuştur. Osmanlı yöneticilerinin devletin çöküşünü önlemek için yaptığı ıslahatların başarılı olamayışı Atatürk’ün inkılap hareketine yönelmesine sebep olmuştur. 

*Türk inkılabını, Mustafa Kemal liderliğinde aydınlar yapmış ve Türk halkına mal etmişlerdir. Türkiye’deki inkılap Fransa’daki gibi bir halk hareketi olarak gelişmemiştir.

*Türk inkılabı, Türk milletini çağdaş uygarlık seviyesinin üzerine çıkartmayı amaçlar.Mustafa Kemal Paşa inkılabı şöyle tanımlar: “Türk Milletini son asırlarda geri bırakmış olan müesseseleri yıkarak, yerlerine milletin en yüksek medeni icaplara göre ilerlemesini temin edecek yeni müesseseleri koymuş olmaktır.”.Bu tanım, Türk inkılabının amacını da net olarak açıklar. 

B-XX.YÜZYIL BAŞLARINDA OSMANLI DEVLETİ:

1-II.Meşrutiyetin İlanı:

II.Abdülhamit 1878 tarihinde Meclis-i Mebusanı kapatarak Meşrutiyet idaresine son vermişti. Bu olaydan sonra, Jön Türklerin bazı liderleri Avrupa’ya kaçtılar. Avrupa da “İttihadı Osmani Cemiyeti”ni kurdular. Çıkarttıkları gazete ve dergiler aracılığı ile II.Abdülhamit’e karşı mücadele başlattılar. II.Abdülhamit ülke içerisindeki Jön Türklerin faaliyetlerini etkisiz hale getirdi. Oluşturduğu istihbarat teşkilatı ile otoriter bir yönetim kurdu. Hürriyetleri kısıtladı. Jön Türkler 1902 tarihinde “İttihat ve Terakki” partisini kurdular. Amaçları; ülkede meşrutiyet idaresini tekrar kurarak, ülkenin dağılmasını önlemekti. İttihat ve Terakki cemiyeti özellikle askeri birlikler içerisinde taraftar bulmaya özen gösterdi. Bu amaçla Selanik’te askerler tarafından kurulmuş olan “Osmanlı Hürriyet cemiyeti” ile birleştiler. İttihat ve Terakki gizli faaliyetler sonucu özellikle Selanik çevresinde taraftar topladı. İttihat ve Terakki faaliyetlerini sürdürürken 1907 tarihinde İngiliz kralı ve Rus çarı “Reval” de bire araya gelerek,Balkanlardaki sorunları ve Osmanlı devletinin durumunu görüştüler. Görüşmelerden sonra Osmanlı devletinin balkanlarda ıslahatlar yapması gerektiğini açıkladılar. Bu açıklama İttihat ve Terakkiciler tarafından İngiltere ve Rusya’nın Osmanlı topraklarını paylaşmaya karar verdikleri şeklinde değerlendirildi. Bu olaya izin vermemek için Abdülhamit’e karşı harekete geçme kararına vardılar.

İttihat ve Terakkicilerden ilk olarak, Resneli Niyazi adlı subay Manastır taraflarında askerleri ile isyan etti. İsyancılar, Abdülhamit Meşrutiyeti ilan etmeden dağlardan inmeyeceklerini açıkladılar. Ardından Selanik’te Binbaşı Enver bey Meşrutiyet isteği ile isyan etti. İstanbul dan gönderilen birlikler bu hareketleri önleyemedi. Rumeli’deki ordu birliklerinin çoğunluğu isyana katıldı. Rumeli’deki sivil halkta , Yıldız sarayına hürriyet isteyen telgraflar çekti. Bu gelişmeler üzerine II.Abdülhamit 24 Temmuz 1908 de Anayasayı tekrar yürürlüğe koyduğunu ve Meşrutiyeti ilan ettiğini açıkladı.

İttihat ve Terakki partisi isyanı bastırmak üzere Selanik’te “Hareket ordusu” adı verilen bir kuvvet hazırladı. Bu ordunun komutanı Mahmut Şevket paşa, Kurmay başkanı ise Mustafa Kemal idi. Hareket ordusu İstanbul’a gelerek isyanı bastırdı. İsyandan sonra padişah II.Abdülhamit tahttan indirildi ve yerine V.Mehmet Reşat padişah oldu. Böylece Abdülhamit’in 33 yıllık idaresi sona erdi. Meşrutiyet rejimine yönelen iç isyan bastırıldı. 

NOT:31 Mart isyanı rejime karşı çıkmış bir isyandır. Bu isyanın çıkmasında din propagandası etkili olmuştur. Bu yönleri ile Cumhuriyet döneminde yaşanan Şeyh Sait ve Menemen isyanları ile benzerlik gösterir.

2-Trablusgarb Savaşı (1911-1912):

Trablusgarb savaşı, 20.yy da Osmanlı devleti ile İtalya arasında yaşanmıştır. Savaşın temel sebebi; İtalya’nın sömürge arayışı içerisinde olmasıdır. İtalya birliğini tamamlamakta geç kaldığı için sömürgecilikte de geç kalmıştı. İtalya’nın Akdeniz dışında sömürge elde edebilecek gücü yoktu. Bu nedenle Kuzey Afrika da bulunan son Osmanlı torağı Trablusgarb’a yöneldi. Avrupalı büyük devletler İtalya’nın Trablusgarb’ı almasına olumlu baktılar. İtalya Osmanlı devletinin iç kargaşa içerisinde olmasını fırsat olarak gördü. 1911 yılında Trablusgarb’a saldırdı. 

Osmanlı devletinin Trablusgarb ta az miktarda askeri vardı. Osmanlı devleti Mısır İngiliz kontrolünde olduğu için karadan asker gönderemedi. Osmanlı donanması Akdeniz de İtalyan donanması ile savaşacak güçte olmadığı için denizden de müdahale edilemedi. Hükümet Trablusgarb’a gönüllü subaylardan oluşan bir grubu gönderdi. Bu gönüllüler arasında, Mustafa Kemal ve binbaşı Enver bey de vardı. Bu Türk subayları yerli halkı teşkilatlandırdılar. Mustafa kemal Derne ve Tobruk ta , Enver bey Bingazi de İtalyanlara karşı başarılı savaşlar yaptılar. İtalya bir yıl boyunca sahillerden daha ileriye gidemedi. İtalya Osmanlı devletini barışa zorlamak için Çanakkale boğazına saldırdı. Başarılı olamadı. Ardından Ege’deki 12 adaları işgal etti. 
 

Osmanlı devleti; İtalya ile Trablusgarp savaşını yürütürken Yunanistan, Karadağ, Bulgaristan ve Sırbistan’dan oluşan balkan devletleri Osmanlı devletine savaş açtılar.Bu gelişme ile I.Balkan savaşı başladı.

I.Balkan savaşının sebepleri şunlardır:

*Rusya’nın Panslavizm politikası izlemesi,

*Balkan devletlerinin milliyetçilik fikrinin etkisiyle Osmanlı devletinden toprak almak istemeleri,

*Osmanlı devletinin balkanlardan atılmak istenmesi,

*Balkan devletlerinin, Osmanlı devletinin İtalya ile savaş içerisinde olmasını ve iç kargaşa yaşamasının fırsat olarak görmeleridir.

Balkan savaşının çıkmasında Rusya etkili olmuştur.Balkan devletlerini Osmanlı devletine karşı Rusya birleştirmiştir.Rusya’nın amacı ,balkanları denetimi altına almak ve Akdeniz’e inmekti.Rusya’nın sıcak denizlere inme ve Panslavizm politikaları balkan savaşının da sebebini oluşturmuştur.

I.Balkan savaşı, 8 Ekim 1912 tarihinde Karadağ’ın saldırısı ile başladı.Bu sırada Osmanlı devletinin durumu hiç iyi değildi.Osmanlı devleti; savaştan önce Rusya’nın saldırmama garantisine güvenerek, balkanlardaki askeri birliklerin bir kısmını terhis etmişti.Osmanlı ordusunun eğitim ve teçhizatı yetersizdi.Osmanlı ordusuna politika bulaşmıştı.Bu nedenle, komutanlar arasında anlaşmazlık vardı. Ayrıca İtalya ile savaş devam etmekteydi. Ülke içinde, İttihatçı ve İtilafçı adı verilen siyasi gruplar arasında mücadele vardı. 
 

I.Balkan savaşında uğranılan ağır yenilgi üzerine, ittihat ve Terakki partisinin askeri liderleri bir hükümet darbesi yaptılar. Enver, Talat ve Cemal paşalar hükümet merkezini bastılar. Sadrazam Kamil paşa istifa etti. Bu baskın sırasında direnen savunma bakanı Nazım paşa öldürüldü.Padişah Mehmet Reşat; hükümeti kurma görevini, İttihat ve Terakki Partisine verdi.Yeni hükümeti, İttihatçı Mahmut Şevket Paşa kurdu. 
 
İttihat ve Terakki partisi, Bab-ı Ali baskını ile ülke idaresine tek başına hakim oldu. 1918 yılı sonuna kadar ülkeyi yönetti. Bu parti demokrasiyi savunmasına rağmen,1914 yılında rakip partileri kapattı. Ülkenin kaderini, baskını gerçekleştiren üç lider belirledi.Meclise ülke idaresinde yeterince söz hakkı verilmedi.Harbiye Nazırı olan Enver paşa, İttihat ve Terakkinin en güçlü lideri haline geldi. 
 
 
ENVER PAŞA


II.Balkan Savaşı (1913):

Balkan devletleri Londra anlaşması ile Osmanlı devletinden aldıkları toprakları aralarında paylaşamadılar. I.Balkan savaşında Osmanlı topraklarından en çok pay alan Bulgaristan’dı. Bu durum Yunanistan ve Sırbistan’ı rahatsız etti. Bu iki devlet, Bulgaristan’a karşı ittifak kurdular. Bulgaristan bu ülkelerin kendisine saldıracağını anlayınca, ikisine birden savaş açtı. Kara dağ da savaşa katıldı. I.Balkan savaşına katılmayan Romanya da Bulgaristan’a savaş açtı.Amacı, Bulgaristan’dan Dobruca bölgesini almaktı.Bulgaristan balkan devletleri karşısında başarılı olamadı. Bulgaristan’ın yenilmekte olduğunu gören Osmanlı devleti saldırıya geçerek, Meriç ırmağına kadar olan doğu Trakya’yı geri aldı.Edirne,Kırklareli ve Tekirdağ dolayları Bulgar işgalinden kurtarıldı.Edirne’nin geri alınmasında, Bolayır kolordusu komutanı Mustafa Kemal önemli rol oynadı. II.Balkan savaşında Bulgaristan yenildi. Balkan devletleri arasında “Bükreş anlaşması” imzalandı. Bulgaristan; Romanya, Yunanistan ve Sırbistan’a toprak vermek zorunda kaldı. Osmanlı devleti de Balkan devletleri ile ikili anlaşmalar imzaladı. Bunlar şunlardır:

İstanbul Anlaşması (1913):

II.Balkan savaşından sonra Osmanlı devleti ve Bulgaristan arasında imzalandı. Buna göre;

*İki ülke arasında Meriç ırmağı sınır olarak belirlendi. Ancak Meriç’in batısındaki Dimetoka kasabası Osmanlı devletinde kaldı.

*Bulgaristan’daki Türklerin hakları garanti altına alındı.Bulgaristan da yaşayan Türkler ,diğer Bulgar vatandaşları ile eşit haklara sahip olacaklardı.Türkler kendi dillerinde eğitim yapabileceklerdi.Din ve vicdan hürriyetine sahip olacaklardı.Bulgaristan Türklerinden isteyenler gayri menkullerini satma ve Osmanlı topraklarına göç etme haklarına sahip olacaklardı.

Atina Anlaşması (1913):

II.Balkan savaşından sonra Osmanlı devleti ile Yunanistan arasında Atina anlaşması imzalandı. Buna göre;

*Osmanlı devleti Girit adasının ve Güney Makedonya’nın Yunanistan’a ait olmasını kabul etti. 

*Ege adalarının geleceğini büyük devletler belirleyecekti.

*Yunanistan’daki Türklerin hakları garanti altına alındı.Bu ülkede yaşayan Türkler, kendi dillerinde eğitim yapabileceklerdi.Kendi dini inançlarını serbestçe yaşayabileceklerdi.

İstanbul Anlaşması (1913):

Sırbistan’la Osmanlı devletinin I.Balkan savaşından sonra sınırı kalmamıştı. Bu nedenle II.Balkan savaşından sonra sadece Sırbistan da kalan Müslümanların haklarını düzenleyen İstanbul anlaşması imzalandı. 
Balkan Savaşlarının Genel Sonuçları:

*Osmanlı devletinin balkanlardaki varlığı sona erdi.Arnavutluk.Makedonya,Batı Trakya,Ege adaları ve Girit adası kaybedildi.

*Balkan Türkleri sorunu ortaya çıktı.Balkanlarda yaşayan Türkler, büyük katliamlar yaşadılar.Katliamdan kaçan yüz binlerce Türk, Anadolu’ya sığındı.Balkan savaşlarında yaşanan katliamlar Türk milliyetçiliğinin güçlenmesine sebep oldu.İttihat ve Terakki partisi Türkçülük(Turancılık)düşüncesini benimsedi.

*Balkan savaşları, Osmanlıcılık düşüncesinin tamamen terk edilmesine sebep oldu.Türkçülük düşüncesi güçlendi.

*Balkan savaşlarından sonra,balkanlarda Rusya’nın nüfuzu güçlendi.Bu olay, I.Dünya savaşının sebeplerinden birisini oluşturdu.

*Balkan savaşları, İttihat ve Terakki Partisinin tek başına iktidara gelmesine sebep oldu.

*Balkan savaşında uğranılan yenilgi, Osmanlı devletini Almanya’ya yakınlaştırdı.Osmanlı devleti Almanya’dan getirdiği uzmanlar aracılığı ile ordusunda geniş çaplı ıslahatlar yaptı.Yaşlı subaylar tasfiye edilerek yerlerine genç subaylar getirildi.

*Balkan savaşında uğranılan toprak kayıpları, Osmanlı devletinin Almanya’nın yanında I.Dünya savaşına girmesine neden oldu.


 


Bu not 1669 defa okundu. 0 yorum yapıldı.

Yorumlarınızı eksik etmeyin lütfen ;)



Anket

Sitemizi değerlendiriniz..
Çok iyi
İyi
Orta
Kötü
Anket Sonuçları




Yeni Üyelik  |  Şifremi Unuttum

Üye çıkışı yapmak istediğinize emin misiniz?

Evet Eminim