GY - GK Notları


Eğitim Bilimleri


ÖABT (Alan Bilgisi)


Öğretmen Dökümanları


Diğer Notlar


Anadolu Selçukluları ve İkinci Beylikler Döneminde Kültür ve Medeniyet

7 Eylül 2014

Anadolu Selçukluları ve İkinci Beylikler Döneminde Kültür ve Medeniyet

 

1) Devlet Yönetimi

1- Anadolu Selçukluları ve İkinci Beylikler döneminde B. Selçuklular dönemindeki devlet yönetimi aynen devam etmiştir.

2- Anadolu Selçukluları ülke bütünlüğünün korunması için Meliklerin yetkilerini kısıtlamışlardır.

3- Türkiye Selçukluları, yönetimde kolaylık sağlamak amacıyla ülkeyi idari birimlere ayırmışlardır.

     Subaşıların yönettiği merkeze bağlı iller, Meliklerin yönettiği iller ve Uç Beylerinin idaresindeki illerdir.

 

2) Ordu ve Donanma

Selçuklu ordusu, değişik milletlerden küçük yaşta satın alınan veya toplanan Gulaman-ı Saray, hükümdarı korumakla görevli Hassa Ordusu, kendilerine maaş yerine ikta verilen atlı askerlerden (Sipahiler) meydana gelen ve ordunun asıl kısmını oluşturan İkta Askerleri, Türkmen birlikleri, ücretli askerler ile bağlı beylik ve hükümetlerin askerlerinden oluşmuştur.

Anadolu Selçuklularında, B. Selçuklu Devletinden farklı olmak üzere Donanma ve Ücretli askerlikte oluşturulmuştur.

Uyarı: Denizcilik alanındaki çalışmalar ülke savunmasının yanı sıra ticaretin gelişmesinde de etkili olmuştur.

 

3) Hukuk

Anadolu Selçuklularında, diğer Türk – İslam devletlerindeki sistemin aynısı uygulanmıştır.

 

4) Sosyal ve iktisadi hayat

1- Halk, Göçebe, Şehirli ve köylü olmak üzere üç guruba ayrılıyordu.

2- Tarım ve hayvancılık köylüler ve göçebeler tarafından yapılıyordu. Devlet köylüye tohum, saban, öküz sağlamada yardımcı olurdu.

3- Sanayi büyük ölçüde esnaf teşkilatları(Ahi) tarafından organize ediliyordu.

Ahilik: Şehirde oturan esnafın meslek guruplarına göre kendi arında kurdukları dini-iktisadi bir özellik taşıyan teşkilata verilen isimdir. Ahiliğin Avrupa’daki localardan farkı; localar sadece ekonomik özellik taşırken Ahilik teşkilatı hem ekonomik hem de dini nitelik taşımaktadır.

Uyarı : Ahilik 1243 Kösedağ savaşından sonra toplumu ayakta tutmuştur.

4- Dokumacılık, dericilik ilerleme göstermiştir. Üretim küçük el tezgâhlarında yapılıyordu. Bunun yanında boyahanelerde kurulmuştur. Madenlerde genelde Ermeniler ve Rumlar çalışıyordu.

5- Anadolu Selçukluları izlemiş oldukları ticari politika ile Anadolu’yu kıtalar arası transit ticaret merkezi haline getirdiler.

6- Kervansaraylar kurdular, Tüccarların mallarını sigortaladılar, Gümrük vergilerini hafiflettiler

 

5) Maliye

Vergiler (öşür,haraç,cizye,gümrük,Pazar, ağnam), Ganimetler 1/5, Maden gelirleri, Bağlı beyliklerden alınan vergiler.

 

6) Bilim

Anadolu medreseleri kendi çağdaşlarını geride bırakacak niteliktedir. Medreselerde hem dini hem de pozitif bilimler okutulmuştur. Mevlana, Muhuddin Arabî, Hacı Bektaşi Veli, Yunus Emre bu dönemde Anadolu’ya gelmişlerdir.

 

7) Sanat

En çok mimari gelişmiştir. Güzellik kapıların girişinde yoğunlaşır. En çok taş tuğla ve çini kullanılmıştır. Sosyal amaçlı yapılar yoğunluktadır. Avrupa Roman sanatını etkilemişlerdir. Kervansaraylar devasa yapıdadır.

 

8) Camiler

1- Eserlerin çoğu dikdörtgen üstü düz, bol sütunlu ulu camii tipindedir.

2- Diyarbakır Ulu Camii Anadolu’daki ilk camidir. (Artuklular tarafından yapılmıştır)

3- Konya Alâeddin cami ilk Selçuklu camisidir.

4- Asıl Selçuklu camileri ahşaptır.

5- Divriği Ulu cami Mengücekler yaptırmıştır.

6- Mardin ulu cami Artuklular tarafından yapılmıştır.

Uyarı: Bursa Ulu camii Osmanlı devletine ait camidir. Diğer ulu camiler Selçuklular ve ilk beylikler dönemine aittir.

 

9) Mescitler

Mihrabı olmayan mahalle camileridir. Konya’daki küçük Karatay ve taş ile Sırçalı mescitleri örnektir.

 

10) Medreseler

1- Anadolu’daki ilk medrese Yağbasan Medresesi Danişmentliler tarafından yapılmıştır. Tokat-Niksar Medresesi yine danişmentliler tarafından yapılmıştır.

2- Erzurum ve Sivas Çifte Minareli Medrese

3- Konya Karatay ve İnce Minareli Medrese

4- Kayseri Huand Hatun Medresesi

5- Kırşehir Cacabey (Rasathane)

6- En büyüğü Erzurum Çifte minareli Medrese; En zengin süslemeli Gök ve Karatay Medreseleri (Önemli!!)

 

11) Hastaneler

1- Daru’l Afiye, Daru’l sıhha, Darüşşifa, Bimarhane adı da verilir di.

2- Hastaneler ve Tıp okulları ücretsizdir.

3- Kayseri deki Gevher Nesibe Darüşşifası ve

4- Keyhüsrev Darüşşifası; Sivas Keykavus en önemlileridir.

Uyarı: Gevher Nesibe Darüşşifası tıp fakültesi niteliğindedir.dünayada ilk akıl hastahanesı dır.tarıhte ılk beyın amelıyatı yapılan hastahanedır

 

12) Kervansaraylar

1- Ücretsizdirler, savaş zamanlarında orduda faydalanır,

2- En büyüğü Konya Sultan han; İlki Aksaray kayseri yoklundaki Alay han’dır. Çevresinde Pazar kurulur

 

13) Köprü, Liman, Tersane, Kale

Silvan Malabadi köprüsü, Tercan Kötür köprüsü, Alanya Tersanesi, Niğde ve Bayburt kaleleri

 

14) Külliyeler

1- Çeşitli ihtiyaçları bir arada karşılayan komplekslerdir.(cami, medrese, hastane, imaret, hamam bedesten gibi ana yapısı camidir.) Hamam ve Bedesten gelir amaçlı olup diğerleri ücretsizdir.

2- Kayseri: Gevher Nesibe ve Huand Hatun, Konya Sahip ata.

 

15) Süslemeler

1- Daha çok yapının dış yüzeyinde kabartmalar halinde yer alır.

Bitki: Palmat ve Rumiler. Hayvan: Aslan, Boğa, Yılan, Çift başlı kartal, Grifitler

Melek: Uçan melekler. Geometrik şekiller: Yıldızlı üçgenler, arabeskler Yazı

2- En güzel örnekler Gök medresenin portalında yer alan 12 hayvanlı rölyef (kabartma) ve Karatay medresesinde gökyüzünün canlandırıldığı çinilerdir.

 

16) Edebiyat

1- Battalname, Cengizname, Danişmendname, Felekname, Garipname önemli eserlerdir.

2- Tasavvuf edebiyatında Mevlana, Yunus Emre önemli tasavvufçulardır.

3- Divan edebiyatında Hoca Dehhani, Ahmedi ve Şeyhoğlu Mustafa önemlileridir.

 

17) Bilim

*Hacı Paşa: Tıp, Şirazi: Coğrafya Astronomi, Mehmet Revandı: Tarih, Kadı Sicareddin: Kelam ve Mantık alanında önemli eserler vermişlerdir.

 

 

18) Mimari

Dini

Sivil

Askeri

Cami

Mescit

Medrese

Kümbet(Selçukluda)

Türbe(Osmanlıda)

Külliye

Tekke

Zaviye

Saray

Köşk

Kervansaray

Hamam

Köprü

Darüşşifa

Çeşme

Sebil

 

Kale

Sur

Burç

Kışla


Bu not 3464 defa okundu. 0 yorum yapıldı.

Yorumlarınızı eksik etmeyin lütfen ;)



Anket

Sitemizi değerlendiriniz..
Çok iyi
İyi
Orta
Kötü
Anket Sonuçları

Üye çıkışı yapmak istediğinize emin misiniz?

Evet Eminim